Evolutie in een notendop

Play

Dit is de vijfentwintigste aflevering van deze podcast. Vandaag bespreken we de Evolutietheorie.

Transcript

 

Het leven op aarde wordt opgedeeld in 26 onderverdelingen waarvan er één is voor de planten, één voor de dieren en één voor fungi (schimmels, zwammen en gisten). De andere 23 worden allemaal ingenomen door verschillende onderverdelingen van bacteriën. Met andere woorden, het DNA van een protobacterie en een Entamoeba verschillen meer van elkaar dan een mens en een tulp.

Binnen die ene onderverdeling van de dieren wordt het grootste deel van de soorten vertegenwoordigd door ongewervelde dieren waarvan de insecten alleen al enkele miljoenen soorten vertegenwoordigen en daarbinnen zijn er al zo’n 500 duizend keversoorten.

Er zijn zo’n 4500 soorten zoogdieren waarvan de mens er eentje is. Als je thuis een tuintje hebt, dan mag je ervan uitgaan dat er in je tuin meer gewicht aan insecten zit dan totale gewicht van de leden van je gezin.

1.3. Een achterliggend mechanisme

Zoals we tijdens aflevering 17 zeiden, moet een goede wetenschappelijke theorie voorspellingen kunnen maken. De wetten van de evolutietheorie vereisen dat er biologische mechanismen bestaan dat twee dingen tot stand brengen: Overerving en variatie.

Darwin had geen idee van mechanismen die dit zouden kunnen aansturen. De noodzaak voor het bestaan van die mechanismen was dus een voorspelling. De geldigheid van de theorie kon dus worden getoetst op basis van de ontdekking van zulke mechanismen. Niet zo veel later zijn de wetten van Mendel bekend geraakt die uitleggen hoe overerving in zijn werk gaat. Tenslotte heeft de ontdekking van het DNA voor beide problemen een oplossing aangebracht. Het DNA kan zichzelf kopiëren en zich dus zo voortplanten, maar dat kopiëren gebeurt niet perfect waardoor er fouten optreden, mutaties. Deze laatste zorgen voor de variatie.

1.4. Doelloos en blind maar niet random.

Als je nog eens goed kijkt naar de 3 wetten van de evolutie, dan stel je vast dat er helemaal geen doel in zit. Het is eigenlijk een blind proces. Het is geen proces dat gaat in de richting van een ideale levensvorm of zo. Nee, het is gewoon… die soorten die er het best in slagen om hun genen door te geven, evolueren verder. Richard Dawkins gaat in zijn boek “De zelfzuchtige genen” zelfs nog een stap verder. Hij beweert dat evolutie niet om de soorten gaat, maar om de genen. Met andere woorden, het zijn de genen die zich proberen voort te planten. De soorten zijn alleen maar vehikels die door de genen gebruikt worden om zich te kunnen voortplanten.

Zoals ik al zei, streeft de evolutie niet naar complexiteit of intelligentie of wat dan ook. Het is gewoon een mechanisme waarbij de levensvormen die het best gedijen in een bepaalde omgeving, het meest succesvol zijn in de voortplanting en bijgevolg gaan domineren. Dikwijls gaat dit zelfs zo ver dat het concurrerende soorten doet uitsterven.

Een interessant voorbeeld daarvan is het eilandsyndroom. Diersoorten die door overstromingen of wat dan ook op een eiland terecht komen, gaan evolueren naar kleinere soorten die ook minder hersenen en dus minder intelligent zijn. De reden daarvoor is dat er op die eilanden minder voedsel ter beschikking is waardoor klein zijn een voordeel biedt. Tegelijk hebben kleinere hersenen ook een voordeel omdat hersenweefsel ongeveer 10 keer meer energie verbruikt dan andere weefsels. Op dat eiland hebben die beesten dan dikwijls ook niet meer te vrezen van roofdieren zodat die hersenen ook niet meer nodig zijn.

Zee-egels bijvoorbeeld hebben tijdens hun evolutie hun volledige centrale zenuwstelsel verloren want ze hadden die niet meer nodig.

Een veel gehoorde repliek vanuit creationistische hoek is dat het onmogelijk is dat iets zo complex als een levend wezen kan ontstaan zijn door puur toeval. Maar geen enkele evolutiebioloog heeft ooit beweerd dat het leven evolueert door toeval. Laten we daarvoor de 3 wetten nog eens bekijken. Voortplanting op zich is geen toevallig proces. Variatie, of, zoals we nu weten, mutatie, is wel een toevallig proces, maar die wordt gestuurd door de derde wet, namelijk de natuurlijke selectie.

Als een levensvorm zich voortplant, dan gebeuren er allerlei fouten, of mutaties, bij het kopiëren van het DNA. Meer dan 99% van al die fouten zijn onbruikbaar, of slecht. Wat gebeurt daarmee? De natuurlijke selectie zorgt ervoor dat al deze slechte kopieën verdwijnen omdat ze het individu dat ze draagt in het nadeel stelt om zich verder te vermenigvuldigen. Maar als er één individu tussen zit die toevallig een mutatie krijgt die hem in staat stelt om beter te lopen, meer eieren te leggen of wat dan ook dat hem in het voordeel stelt ten opzichte van zijn soortgenoten om meer nakomelingen te maken, al gebeurt dat maar bij één individu op één miljoen dan zal deze eigenschap zich snel door de populatie verspreiden en de minder gunstige eigenschap wegconcurreren. Zo’n wijziging kan zich in slechts tientallen generaties over bijna de ganse populatie manifesteren. Dat weten kwekers van bloemen, maïs, paarden, honden en duiven maar al te goed. Als je daar bovenop rekent dat voor de natuur 10.000 jaar een flits is, dan is het niet moeilijk om te begrijpen dat de cumulatie van veel zo’n stappen kan leiden tot nieuwe soorten.
Zoals je ziet zit er inderdaad een toevalsfactor in de evolutie, maar is evolutie op zich geen toevallig proces. Kris Verburgh maakt een interessante vergelijking in zijn boek “Fantastisch” met het raden van getallen.

Stel dat ik je vraag om een getal te raden tussen 1 en 100 miljard en ik zeg alleen “ja” als je het geraden hebt. Dan begin je met willekeurig getallen te zeggen zoals dat door puur toeval zou gebeuren. Dat is zo goed als onmogelijk. Als je elke seconde een willekeurig getal zou zeggen dan zal je er gemiddeld zo’n 3000 jaar over doen om het juiste getal te raden. Maar als we de strategie veranderen en je mag cijfer per cijfer raden, dan krijg je een heel ander beeld. Voor elk cijfer zal je gemiddeld 10 keer moeten raden tot ik “ja” zeg. Dat betekent dat je het volledige getal zal geraden hebben in 2 minuten.

Op een YouTube filmpje zag ik een andere interessante vergelijking waarbij men probeerde om met 12 dobbelstenen allemaal zes ogen te hebben. Als je altijd maar probeert, zal het bijna onmogelijk lukken. Het duurt meer dan 60 jaar als je elke seconde gooit. Maar als je na elke worp de stenen die zes ogen tonen opzij legt en enkel verder gooit met de andere stenen, gaat het veel sneller. Ik zal het opnieuw opzoeken en plaats een link op mijn site.

De natuurlijke selectie is het mechanisme dat “ja” zegt als er een goede mutatie langs komt. De individuen die slechte mutaties erven sterven uit terwijl deze die de goede mutatie krijgen zich nog beter voortplanten.

De mechanismen zijn nog complexer omdat genen ook gekopieerd kunnen worden, waardoor de kans op goede mutaties groter wordt en zo, maar daar ga ik in een andere aflevering nog dieper op in.

1.5. Scheiding van soorten en afstamming.

Toen ik “over de oorsprong van soorten” las, was ik eigenlijk vooral verrast over één specifiek inzicht dat Darwin beschrijft en essentieel is in het volledige verhaal.
Waarom zien we in de huidige natuur vooral duidelijk afgescheiden soorten en geen tussenvormen? Bijvoorbeeld, waarom bestaan er mensen en chimpansees en niet een hele resem van dieren die qua eigenschappen een beetje tussen de twee zitten. De ene wat dichter bij de chimpansee en de andere wat dichter bij de mens.
De reden daarvoor is dat op het moment dat een bepaalde groep een eigenschap krijgt dat voordelig is ten opzichte van de eigenschappen van zijn voorouders, dan zal hij zijn voorouders wegconcurreren. In dat verband heb ik Johan Braeckman in een toespraak een mooie illustratie horen vertellen dat een belangrijk misverstand duidelijk maakt. Een konijn, moet, om te overleven niet sneller kunnen lopen dan de vos. Dat lukt toch niet. Het enige wat hij moet kunnen is sneller lopen dan zijn soortgenoten, want eenmaal de vos één van die soortgenoten gepakt heeft, zal hij niet verder jagen. Het is dus een misverstand dat in de bekende uitspraak “struggle for life” of “de strijd om het leven” de competitie bestaat tussen het roofdier en de prooi. Nee de competitie is er binnen de soort! Johan Braeckman merkte op dat hij om die reden altijd op safari gaat samen met zijn vriend dat niet meer zo goed te been is.

Maar dit betekent dus dat de vossen op lange termijn alle konijnen zullen pakken die iets minder kunnen lopen. Als er nu twee eigenschappen in een populatie ontstaan die interessant zijn om te overleven, en om één of andere reden hebben de dragers van deze eigenschappen niet de mogelijkheid om met elkaar te copuleren, doordat ze bijvoorbeeld geografisch van elkaar geïsoleerd geraakten, dan zullen beide groepen de oorspronkelijke groep wegconcurreren en elk geleidelijk aan in een eigen richting evolueren. Op de duur zullen ze zo erg van elkaar verschillen dat ze zich niet meer samen kunnen voortplanten en zijn het verschillende soorten geworden. Darwin illustreert dit feit met de enige tekening die in het volledige boek te vinden is. Ik zal deze tekening op mijn website zetten.
Het is dus een direct gevolg van de evolutietheorie dat voorouderlijke soorten niet meer bestaan! De mens is niet uit de primaten geëvolueerd. Nee, beiden hebben een gemeenschappelijke voorouder die uitgestorven is.

Ik had nog willen spreken over kunstmatige selectie en artificiële evolutie, over de geografische spreiding van soorten, over de gigantische hoeveelheid bewijsmateriaal dat er bestaat die de evolutietheorie bevestigt, over de moeilijk te overschatten impact dat de evolutietheorie op andere wetenschappelijke disciplines heeft, zoals psychologie, epidemiologie, artificiële intelligentie, economie… maar mijn tijd is op.

Maar niet getreurd, het komt zeker aan bod in een latere aflevering.
Wie zo lang niet kan wachten moet maar eens naar de website “daarom evolutie” gaan. Je vindt een link op mijn website. DaaromEvolutie/

Citaat

Bekijk deel 2 van deze serie

Wees de eerste om te reageren

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.